Polski English Deutch France Czech
Biuletyn Informacji Publicznej

Cieszyn na NK
Cieszyn na YouTube

Cieszyn na Facebook Wiadomości Ratuszowe TV   

      Cieszyn na Instagram


Budzet Obywatelski

Newsletter

Cmentarze Komunalne w Cieszynie
System gospodarowania odpadami
Pobierz najnowszy numer Wiadomości Ratuszowych
Miejski System SMS-owy

Imprezy nadchodzące

Listopad 2017
P W Ś C P S N
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30      

Dyżury aptek

Apteka Farmarosa,
ul. Bobrecka 27
tel.: 33 858-27-65
Mapa inwestycji w Cieszynie

Strona poświęcona GPR
Gminny Program Rewitalizacji


Strona poświęcona kopercie życia

czeski Cieszyn - oficjalny serwis

Historia i tradycja » Dzieje miasta » Okres konstytucyjny »

Okres konstytucyjny - więcej

Rynek Uroczyste otwarcie linii tramwajowej 12 lutego 1911 r., fot. R. Jastrzembski ze zbiorów <a href='http://www.muzeum-cieszyn.ox.pl/' target=_blank>MSC</a>

Rynek Uroczyste otwarcie linii tramwajowej 12 lutego 1911 r., fot. R. Jastrzembski ze zbiorów MSC

Dom Narodowy ok.1902, z prawej kaplica ss Elżbietanek, fot. ze zbiorów H. Wawreczki

Dom Narodowy ok.1902, z prawej kaplica ss Elżbietanek, fot. ze zbiorów H. Wawreczki

Hotel Pod Brunatnym Jeleniem, ok. 1900 r. fot. ze zbiorów <a href='http://www.muzeum-cieszyn.ox.pl/' target=_blank>MSC</a>

Hotel Pod Brunatnym Jeleniem, ok. 1900 r. fot. ze zbiorów MSC

Dom Niemiecki 1909, fot. ze zbiorów H. Wawreczki

Dom Niemiecki 1909, fot. ze zbiorów H. Wawreczki

J.Spyra
       Wybuch Wiosny Ludów w 1848 r. oraz rewolucji marcowej w Wiedniu spotkał się w Cieszynie z wielkim odzewem. Mieszkańcy masowo wstępowali do Gwardii Narodowej„Gwiazdkę Cieszyńską”, która stała się organem skupiającym coraz silniejszy polski ruch narodowy.
       Zasadnicze zmiany w funkcjonowaniu, a także zabudowie Cieszyna nastąpiły dopiero po przywróceniu w monarchii austriackiej (od 1867 r. austro-węgierskiej) rządów konstytucyjnych po 1859 r. Zbiegło się to z okresem największego ekonomicznego i demograficznego rozwoju Cieszyna, stolicy dynamicznie rozwijającego się w 2 połowie XIX w. i na pocz. XX w. Śląska Cieszyńskiego. W samym Cieszynie istniało tylko kilka dużych zakładów przemysłowych, największa z nich, fabryka mebli giętych J. i J. Kohnów w okresie największego rozkwitu zatrudniała ok. 2 tysięcy pracowników. Istniało też kilka innych fabryk mebli (J. Pohlnera, E. Skřivanka), kilka drukarń, z drukarnią Prochasków na czele, wiele zakładów fotograficznych, fabryki likierów. Najwięcej miasto korzystało ze swojego położenia, stanowiąc centrum handlowe i komunikacyjne oraz tradycyjnie znaczący ośrodek nauki i kultury, a od końca XIX w. ośrodek wypadowy dla rozwijającej się turystyki masowej. Podwoiła się liczba mieszkańców Cieszyna. W 1849 r. miasto liczyło ok. 7 tysięcy obywateli, w 1869 r. niespełna 10 tysięcy, spis z 1900 r. wykazał w mieście ponad już 17 tysięcy osób, kolejny w roku 1910 r. 20,5 tysiąca. Do tego dochodziło prawie 2 tysiące wojskowych z miejscowego garnizonu.
       Zgodnie z nowym porządkiem politycznym i prawnym mieszkańcy monarchii bez względu na narodowość i wyznanie posiadali prawa obywatelskie, mogli też samodzielnie kierować swoimi sprawami. Władza w mieście została przekazana w ręcewybieranej na trzy lata Rady Miejskiej, która wyłaniała spośród siebie kilkuosobowy Zarząd na czele z burmistrzem. Burmistrzami Cieszyna w tym czasie byli dr Jan Demel (1861-1892 z kilkumiesięczną przerwą), jego syn dr Leonhard Demel (1892-1908 i 1913-15) oraz dr Rudolf Bukowski (1908-1913). Kierowali oni na co dzień sprawami miasta, które w tym czasie przekształciło się w nowoczesny ośrodek urbanistyczny ze sprawnie funkcjonującą infrastrukturą komunalną. Wybudowano lub przebudowano wiele budynków użyteczności publicznej: ratusz, urzędy administracji komunalnej i państwowej, szkoły, kościoły. Powstało wiele nowych, nieznanych przedtem obiektów jak hotele, banki, rzeźnia miejska, wodociągi, duży cmentarz komunalny. Zaprowadzono oświetlenie gazowe, potem elektryczne (1910 r.). Przy współpracy instytucji państwowych i kościelnych oraz działających w mieście stowarzyszeń i osób prywatnych wzniesiono wiele nowych obiektów, zakładów opiekuńczych i socjalnych oraz kilka szpitali. Największy, założony w 1892 r. jako Powszechny Szpital Ewangelicki przez pastora Teodora Haasego, w 1903 r. został przejęty przez władze śląskie (ob. Szpital Śląski). Zadbano o wystrój miasta, które upiększało kilka parków oraz ustawione w publicznych miejscach pomniki. Od fundamentów wystawiono prawie wszystkie kamienice w obrębie dawnych murów miejskich, wzorując się głównie na tzw. wiedeńskiej secesji. Porządku w mieście pilnowała policja i straż miejska, nad bezpieczeństwem mieszkańców czuwała też od 1871 r. ochotnicza straż pożarna oraz pogotowie ratunkowe. Dla potrzeb coraz liczniej odwiedzających miasto turystów swoje usługi oferowały coraz liczniejsze hotele i zajazdy, z najbardziej reprezentacyjnym hotelem „Pod brunatnym Jeleniem”. Komunikację zapewniały konne dorożki, których właściciele zwani byli fiakrami. Było ich w 1899 r. 10, w 1910 r. już 26. Pierwszy samochód, czy też w ówczesnej terminologii „automobil'' marki Mercedes, przejechał ulicami miasta w 1908 r.
       Wielkie znaczenie miała budowa w 1869 r. kolei koszycko-bogumińskiej oraz dworca na lewym brzegu Olzy, w 1886 r. doszła kolej łącząca Kalwarię Zebrzydowską z miastami na Morawach przez Bielsko, Cieszyn i Frydek. Leżące na lewym brzegu Olzy przedmieścia szybko przekształciły się w przemysłową dzielnicę miasta. W 1910 r. mieszkała tu już prawie 1/3 mieszkańców Cieszyna, powstało wiele nowoczesnych fabryk, m.in. drukarnia Fritza Kutzera. Rozwinęła się zwłaszcza tzw. Saska Kępa, zwana też Sachsenbergiem, główna ulica biegnąca od głównego mostu pod zamkiem do dworca kolejowego. W 1911 r. uroczyście uruchomiono w Cieszynie linię tramwajową, która poprzez obecny Most Przyjaźni, ulicę Głęboką i Rynek Główny łączyła dworzec kolejowy z ulicą Wyższa Brama. Wcześniej komunikację pomiędzy centrum miasta a dworcem zapewniały konne omnibusy, m. in. dowożące pasażerów do niektórych hoteli w mieście.
       W 2 połowie XIX w. Cieszyn stał się także ważnym ośrodkiem oświaty i kultury. W mieście działało 16 szkół szczebla podstawowego, trzy szkoły średnie, trzy seminaria, ich absolwenci w dużej liczbie kontynuowali potem naukę w uczelniach wyższych, głównie w Wiedniu. Istniało 9 kościołów katolickich, 1 ewangelicki i 2 żydowskie synagogi. Z tego powodu Cieszyn zwano „miastem kościołów i szkół”. W 1910 r. oddano do użytku Teatr Niemiecki ze stałym zespołem teatralnym. Wcześniej przedstawienia teatralne odbywały się w sali przy ratuszu albo w hotelach. Obok starej Biblioteki i Muzeum ks. Szersznika powstało w 1901 r. Muzeum Miejskie, dalsze kolekcje dzieł sztuki i pamiątek historycznych były gromadzone przez różne cieszyńskie stowarzyszenia i osoby prywatne. Na wyróżnienie zasługuje przede wszystkim prywatne muzeum Bruno Konczakowskiego [zob.], kupca wyrobami żelaznymi.
       W czasach konstytucyjnych istniało też w Cieszynie kilka wydawnictw, ukazywało się wiele gazet i czasopism reprezentujących różne poglądy polityczne i narodowe mieszkańców miasta. Z wielkiej liczby wydawanych w mieście książek spora część wyszła spod pióra miejscowych twórców piszących w różnych językach. Na uwagę zasługują poeci Paul Lamatsch von Warnemünde, Friedrich Uhl (potem działający w Wiedniu) i Jan Kubisz, pisarka Edith Schmettan, historycy Mathias Kasperlik, Gottlieb Biermann, Frantiąek Slama i Franciszek Popiołek. Znanym w całej Europie uczonym był Eduard August Schroeder. Z malarzy zasłynęli Edward Świerkiewicz i Ida Münzberg oraz pochodzący z Paryża Henri Adell Trouck. Kilka działających w Cieszynie szkół muzycznych, z najbardziej znaną Slawika i Pogrobińskiego zapewniło solidne wykształcenie muzyczne wielu artystom. Wielu z nich rozsławiło potem Cieszyn na scenach całego świata jak np. śpiewaczka Rosa Pauly czy skrzypek Max Rosthal, zwany cieszyńskim Paganinim [zob.]. Mieszkańcy Cieszyna na przełomie XIX i XX w. utrzymywali bardzo żywe kontakty z ówczesną stolicą, czyli Wiedniem, wiedeńskie gazety oraz moda nadawały to życiu politycznemu i towarzyskiemu [zob. 2.9]. Wielkim wydarzeniem były kilkukrotne wizyty w mieście cesarza Franciszka Józefa I oraz innych członków panującej dynastii.
       Cieszyńskie mieszczaństwo brało żywy udział w życiu politycznym i społecznym nie tylko swojego miasta. Przed I wojną światową działało na terenie miasta aż 179 zarejestrowanych stowarzyszeń. Pozycja ekonomiczna, poparcie mieszkańców wyznania mojżeszowego a przede wszystkim kurialny system wyborczy zapewniały absolutną władzę w mieście reprezentantom ludności niemieckiej, którzy stanowili mniejszą jej część. Dominującą rolę w politycznym życiu miasta odgrywała w czasach austriackich partia niemieckich liberałów. Ich organem prasowym był wydawany przez Karola Prochaskę tygodnik, potem dziennik „Silesia”. Z grona liberałów zorganizowanych w Związku Niemieckim wywodzili się burmistrzowie, ważny był też Niemiecki Związek Szkolny. Siedzibą instytucji i stowarzyszeń niemieckich był od 1898 r. tzw. Dom Niemiecki przy ul. Głębokiej (ob. Miejska Biblioteka Publiczna). Działali też w Cieszynie tzw. ślązakowcy, skupiający osoby wywodzące się z rodzin polskich, ale skłaniające do kultury i języka niemieckiego. W 1910 r. urządzili oni własny Dom Śląski przy Górny Rynku. Dążności ludności czeskiej, stanowiącej ok. 6% mieszkańców miasta, reprezentował założony w 1882 r. klub „Snaha” (Dążenie). Na przełomie XIX i XX w. bardzo widoczna była w mieście kolonia węgierska, skupiająca oficerów z miejscowego garnizonu oraz urzędników kolei koszycko-bogumińskiej. Założyli nawet własny Klub Węgierski, promujący zwyczaje i kulturę węgierską w mieście nad Olzą.
       Najliczniejsza grupę mieszkańców Cieszyna stanowiła ludność polskojęzyczna, choć według oficjalnych statystyk osoby uważające język polski za macierzysty stanowiły w 1900 r. tylko 34% ludności miasta (według szacunków działaczy polskich ok. 60 %). Polski ruch narodowy rozwijał się w 2 połowie XIX w. coraz silniej, a najważniejszymi polskimi instytucjami, poza polska prasą na czele w „Gwiazdka Cieszyńską” były Czytelnia Polska Ludowa (założona w 1861 r.), Towarzystwo Oszczędności i Zaliczek (1873) oraz Macierz Szkolna Księstwa Cieszyńskiego (1885 r.). Wszystkie one miały siedzibę w Cieszynie, ale oddziaływały na obszar całego Śląska Cieszyńskiego. W 1901 r. w dawnym zajeździe „Pod Czarnym Orłem” przy Rynku Głównym działacze polscy urządzili Dom Narodowy, który stanowił odtąd siedzibę wszystkich polskich organizacji i stowarzyszeń. W Cieszynie mieszkała też większość przywódców polskiego ruchu narodowego, takich jak Paweł Stalmach, Ignacy Świeży, Józef Londzin. Osiągnięcia jakie polski ruch narodowy osiągał w skali całego Śląska Cieszyńskiego, m.in. w postaci mandatów poselskich do władz w Opawie i Wiedniu, nie przekładały się na sukcesy w wyborach komunalnych w Cieszynie. Dopiero w 1913 r. weszła do cieszyńskiego Wydziału Gminnego, i to jako zastępca, osoba reprezentująca polski obóz narodowy. Mimo sprzeciwu władz miejskich Cieszyna udało się jednak uruchomić w pierwsze polskie Gimnazjum, potem polską szkołę ludową przy obecnej ul. ks. I. Świeżego i dalsze polskie placówki oświatowe.
       Przed I wojną światową Cieszyn, bez prawie dwutysięcznego garnizonu wojskowego, liczył ponad 20 tysięcy mieszkańców i był prężnie rozwijającym się nowoczesnym ośrodkiem miejskim. Był też stolicą bardzo rozwiniętego Śląska Cieszyńskiego, w którym rolnicze regiony na wschodzie i południu doskonale uzupełniały przemysł ciężki zagłębia karwińskiego i Bielska. Ożywione życie polityczne i społeczne zdominowane było sporami narodowościowymi, które jednak nie uniemożliwiały wspólnej pracy dla dobra miasta. W czasie I wojny światowej Cieszyn znów stał się znany w Europie, jako że w latach 1914-1917 mieściła się tu siedziba naczelnego dowództwa armii austriackiej.

Urząd Miejski w Cieszynie, Biuro Promocji, Informacji i Turystyki promocja2@um.cieszyn.pl, Cieszyńskie Centrum Informacji tel. (33) 4794 248-9