Podsumowanie z narady obywatelskiej Zielony Budżet Miasta

Narada obywatelska była próbą zastosowania nowego narzędzia w dialogu społeczenym. Miała za zadanie sprawdzić gotowość mieszkańców Cieszyna na otwartą, ale i wymagającą formę podejmowania decyzji w tematyce budżetowania. Wnioski wypracowane w jej trakcie zostaną przedstawione jako rekomendacje dla Rady Miejskiej Cieszyna.

Ogłoszenie o naborze

Ogłoszenie o lokalnej naradzie obywatelskiej „Zielony Budżet Cieszyna” zostało zamieszczone na stronie internetowej https://www.cieszyn.pl/aktualnosci/8762/narada-obywatelska-zielony-budzet-cieszyna (link) w dniu 30 września 2025 r. oraz w mediach społecznościowych.

Zgłoszenia

Do udziału w naradzie w wyznaczonym terminie naboru (1-17 października 2025 r.) zgłosiło się 10 osób, w tym 7 kobiet i 3 mężczyzn. Z uwagi na mniejszą liczbę zgłoszeń niż planowana liczba uczestników/czek (24 osoby), nie było potrzeby losowania osób uczestniczących w naradzie.

Miejsce i termin narady

Narada odbywała się 24 października 2025 r. w godzinach 17:30-20:30, w Zamku Cieszyn (sala konferencyjna w budynku A – tzw. Oranżerii).

Uczestnicy i obserwatorzy narady

W naradzie wzięło udział 10 uczestników/czek, w tym w tym 7 kobiet i 3 mężczyzn, w następujących przedziałach wiekowych: 26-40 lat – 2 osoby, 41-60 lat – 5 osób, powyżej 60 lat – 3 osoby.
Ponadto w charakterze organizatorów i/lub obserwatorów (osób nie biorących aktywnego udziału w pracach) podczas narady obecnych było 9 przedstawicieli/ek władz samorządowych oraz miejskich jednostek organizacyjnych. 

Przebieg narady

Naradę prowadziły:

• moderatorka – Joanna Machowska (Fundacja Jana Plac),
• ekspertka – Agnieszka Sobol (Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy).

Moderatorka otworzyła naradę i przedstawiła planowany jej przebieg oraz obowiązujące w trakcie jej trwania zasady. Szczególną uwagę zwróciła na role moderatora, eksperta oraz obserwatorów. Po przedstawieniu zasad poproszono wszystkich obecnych o przedstawienie się (imię i nazwisko, reprezentowana organizacja/środowisko). Ekspertka przedstawiła prezentację pt. „Uwarunkowania, założenia i doświadczenia rozwoju zielonych budżetów w Polsce”, omawiając m.in. doświadczenia samorządów lokalnych związanych z wdrażaniem zielonych budżetów obywatelskich.
Moderatorka przedstawiła 3 zagadnienie do dyskusji:

1. Co należałoby rozumieć pod terminem „zielony”? Czy tylko inwestowania w nowe tereny zieleni lub rewaloryzację/modernizację istniejących? Czy również zadania różne np. z zakresu BZI/NBS – np. zbiorniki/niecki retencyjne lub z zakresu dot.      zwierząt bezdomnych? Czy należy objąć działania miękkie (edukacyjne)? Czy katalog takich działań powinien być zamknięty czy określony bardzo szeroko?
   
   
2. W jakiej formie należałyby realizować „Zielony Budżet Cieszyna”? Jako odrębny system/rozwiązanie? Jako wyraźnie wydzielona pula w budżecie obywatelskim? Jako działania preferowane w budżecie obywatelskim? Czy to powinny być działania/propozycje realizowane przez służby komunalne (tak jest teraz) czy np. jako dotacje do organizacji pozarządowych, finansowe wsparcie zespołów sąsiedzkich, inicjatywy lokalne (z finansowym udziałem inicjatorów)?
   
   
3. Czy w „Zielonym Budżecie Cieszyna” należy przyjąć pewne rozwiązania takie jak: ograniczenie maksymalna wysokości środków przeznaczonych na jeden projekt (tak jest w obecnym budżecie obywatelskim) oraz ograniczenia lokalizacyjne (równomierne rozłożenie w tzw. dzielnicach Cieszyna, co należałoby preferować przy wyborze projektów do głosowania)?

Uczestnicy/czki narady podzielili się na trzy stoliki, przy każdym ze stolików wyłoniono lidera. Każdy ze stolików otrzymał jako temat jedno z powyższych zagadnień do dyskusji i wypracowania propozycji rozwiązań/rekomendacji dla władz samorządowych. Po ok. 20 minutach dyskusji nad danym zagadnieniem uczestnicy/czki przechodzili do innego stolika, tak aby każdy mógł odnieść się do każdego ze wskazanych zagadnień, przy czym liderzy pozostawali przy swoich stolikach, aby przedstawić dotychczasowe ustalenia i zanotować nowe propozycje lub uwagi.
Po zakończeniu prac w grupach poszczególni liderzy przedstawiali na forum narady wypracowane rozwiązania. W toku dyskusji uczestnicy/czki narady zdecydowali, że wszystkie wypracowane propozycje będą rekomendacjami narady obywatelskiej dla władz samorządowych, przy czym tylko w przypadku zagadnienia nr 2 będzie możliwość zagłosowania nad wybranym rozwiązaniem. Przyjęto formułę, w której każda z osób biorących udział w nardzie mogła wskazać hierarchię rozwiązań od najbardziej do najmniej preferowanego (przyznając odpowiednio 3, 2 i 1 punkt).

Rekomendacje dla władz samorządowych

Wypracowane w toku narady rekomendacje:
Ad. 1. Co należałoby rozumieć pod terminem „zielony”? 
Jak szeroko rozumiemy budżet? (załącznik nr 1 do podsumowania).
    • działania edukacyjne i szkoleniowe dla dorosłych
    • działania: rozszczelnianie, nasadzenia gatunków rodzimych, usuwanie gatunków inwazyjnych
    • wykup terenów pod zieleń – zabezpieczenie terenów [np. przez zabudową]
    • waloryzacja i inwentaryzacja przyrodnicza
    • retencja wody (projekty zwiększające ret.[encję])
    • profesjonalna pielęgnacja zasobów (drzewa / krzewy/ zatrudnienie fachowców)
    • renaturalizacja wód

Ad. 2. W jakiej formie należałyby realizować „Zielony Budżet Cieszyna”? 
W jakiej formie organ.[izacyjnej] realizujemy ZBO [zielony budżet obywatelski]? (część BO [budżetu obywatelskiego] lub samodzielnie) – wady, zalety (załącznik nr 2 do podsumowania).

1. jako część BO:
   warunek: - czytelny regulamin BO; - zespół ekspertów; - jawna dyskusja nad zgłoszonymi projektami; wskazanie miejsc do realizacjo BO, w tym zapisy mpzp [miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego];
   wady: - nieporównywalne projekty; - brak procentowego udziału ZBO w BO;
   zalety: - jedna, wspólna procedura;
2. jako samodzielny ZBO:
   warunek: - zagwarantowanie środków w budżecie miasta; - wpisanie w stałe zadania miasta;
   wady: - brak środków e budżecie miasta na ZBO;
   zalety: - łatwiejsze porównanie projektów; - określona pula środków;
3. inna forma np. czyn społeczny:
   warunek: - edukacja obywatelska (komitety społeczne);
   wady: - brak aktywności społecznej;
   zalety: - aktywizacja społeczna; - większe poszanowanie dla wykonanego zadania; - budowanie wspólnoty.

W wyniku głosowania (w którym udział wzięło 7 osób) propozycja samodzielnego ZBO uzyskała 21 pkt., ZBO jako części BO – 7 pkt., inna forma np. czyn społeczny – 14 pkt.

Ad. 3. Czy w „Zielonym Budżecie Cieszyna” należy przyjąć pewne rozwiązania takie jak: ograniczenie maksymalna wysokości środków przeznaczonych na jeden oraz ograniczenia lokalizacyjne? (załącznik nr 3 do podsumowania).

• [naczelną zasadą powinna być] jawność
• ocena [zgłaszanych projektów] – ujawniać publicznie oceny na spotkaniach
• [powołać] panel ekspertów- eko - publiczna debata/spotkanie, - jawność ocen i procesu oceny
• [określić] zasady i priorytety: - techniczne wytyczne, - równowaga lokalizacyjna, - jak wybierać, - jak głosować, 
• [opracować i przyjąć] politykę zieleni miasta
• [powołać] „Zielony Cieszyn” [jako] samodzielna jednostka: - wydzielony budżet, - edukacja, - [określić] koszty utrzymania inwestycji partycypacyjnych, - [przyjąć] standardy utrzymania, pielęgnacji zieleni i ich realizacja, - [wdrożyć] zielony wolontariat, - [opracowywać] roczny raport działań – publikowany, - [stosować aplikację] naprawmy to – mapa zielonego Cieszyna – interwencje 
• [przeznaczyć] 1 mln [zł z podziałem na] BO 500 000 zł [i] ZBO 500 000 zł - 70% projektów na terenach biologicznie czynnych (zalesienie w Cieszynie jest na poziomie 7%)
• [przyjąć podział] na 5 regionów, części, dzielnic Cieszyna 
• [powołać] zespół ds. realizacji BO i ZBO [którego zadania to] - aktywizacja, - monitoring, - kontrola, [oraz inspirowanie do] - dzielenia się doświadczeniem, wymiany i sadzenia roślin, - [otwarcia dla wszystkich] działek [czyli rodzinnych ogrodów działkowych], - [popularyzowania zasady] Aktywny senior  

Ewaluacja

Siedmioro spośród uczestników/czek narady po jej zakończeniu wypełniło i oddało kupon ewaluacyjny (według wzoru dostarczonego przez Fundację Stocznia – załącznik nr 4 do niniejszego podsumowania). Zestawienie statystyczne odpowiedzi przedstawia się następująco:
Płeć uczestników/czek narady: 7 kobiet.
Wiek uczestników/czek narady (w przedziałach wiekowych): <18 – 0, 18-24 – 0, 25-30 – 0, 31-40 – 1, 41-50 – 2, 51-60 – 1, 60+ – 3.
Przed naradą…

• miałam_em już wiedzę w temacie: TAK – 6, NIE – 1
• temat był dla mnie ważny:
• miałam_em wyrobione zdanie (własną opinię):

Dzięki naradzie wiem…

• na czym polegają wyzwania związane z tematem: TAK – 6, NIE – 1 
• jakie są propozycje gminy na dojście do pożądanych rozwiązań:
• że mogą mieć wpływ na kształt zielonej transformacji w gminie:

Po naradzie…
    • mam nową wiedzę, lepiej rozumiem temat: TAK – 6, NIE – 1 
    • temat jest mi bliższy i ważniejszy niż przedtem: TAK – 4, NIE – 3 
    • zmieniłam_em zdanie: TAK – 1, NIE – 6 

Opracował:
Aleksander Dorda
Wydział Ochrony Środowiska i Rolnictwa
Urząd Miejski w Cieszynie

Cieszyn, 28 października 2025 r.

W załączniku Dokument podsumowujący narade wraz z załącznikami:
Załącznik nr 1 - Formularz kuponu ewaluacyjnego
Załącznik nr 2 - Rekomendacje – zagadnienie nr 1
Załącznik nr 3 Rekomendacje – zagadnienie nr 2
Załącznik nr 4 Rekomendacje – zagadnienie nr 3

Pliki do pobrania: