W czerwcu 2026 roku Książnica Cieszyńska otrzymała dofinansowanie w wysokości 50 000 zł z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, pochodzące z programu Wspieranie działań muzealnych - konserwacja zbiorów 2026, na realizację konserwacji trzech wydań Biblii ze zbiorów Książnicy Cieszyńskiej.


Konserwacji poddane zostaną trzy rzadkie, XVI-wieczne  protestanckie wydania  Pisma Świętego: Biblia wrześniowa (niem. Septemberbibel, Wittenberga, 1522), Biblia brzeska (Brześć Litewski, 1563) oraz Biblia nieświeska (Nieśwież, 1572). Wybrane druki łączy ich obecność w Indeksie Ksiąg Zakazanych, opracowanym dla diecezji krakowskiej z inicjatywy kardynała Bernarda Maciejowskiego pod koniec XVI wieku. 

Biblie wytypowane do konserwacji pochodzą z historycznych cieszyńskich księgozbiorów – z biblioteki ks. Leopolda Jana Szersznika oraz z księgozbioru Czytelni Ludowej.

Prace konserwatorskie przeprowadzone zostaną w pracowni własnej Książnicy. Dzięki dotacji z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego zakupione zostaną najwyższej jakości materiały konserwatorskie niezbędne do przeprowadzenie kompleksowej konserwacji starodruków. Sfinansowane w ramach dotacji zostaną również specjalistyczne badania laboratoryjne oraz konsultacje merytoryczne z niezależnym konserwatorem - specjalistą  w dziedzinie konserwacji papieru i skóry. Ze względu na skalę zniszczeń oraz obszerność woluminów prace konserwatorskie nad księgami potrwają siedem miesięcy. 

Stan zachowania wybranych egzemplarzy Biblii jest bardzo zły i zagraża ich trwałości, pomimo podejmowanych przez poprzednich właścicieli prób ich naprawy. Zniszczenia opraw uniemożliwiają właściwą ochronę zdeformowanych i ciężkich ksiąg. Długotrwałe przechowywanie w warunkach wysokiej wilgotności sprzyjało rozwojowi mikroorganizmów, które poważnie uszkodziły i osłabiły strukturę papieru pozostawiając trwałe, nieestetyczne plamy. W przypadku „Biblii wrześniowej” działalność mikroorganizmów doprowadziła do powstania licznych ubytków w kartach, zaś „Biblia brzeska” ucierpiała wskutek żerowania owadów, które zniszczyły zarówno oprawę, jak i karty. Aktualny stan zachowania ksiąg uniemożliwia ich bezpieczną ekspozycję i użytkowanie, co znacząco ogranicza możliwość ich udostępniania.

Realizacja zaplanowanych zabiegów konserwatorskich znacząco przedłuży trwałość ksiąg, umożliwiając jednocześnie odtworzenie ich pierwotnego wyglądu.

W ramach realizacji projektu Książnica Cieszyńska wdroży również działania promocyjne, edukacyjne i popularyzatorskie. We wrześniu i październiku zorganizowane zostaną pokazy konserwatorskie, lekcje biblioteczne i warsztaty plastyczne dla dzieci. Ze środków Ministerstwa sfinansowana zostanie realizacja dwóch filmów edukacyjnych poświęconych konserwacji oraz historycznemu i religijnemu znaczeniu konserwowanych Biblii.  

Działaniami kończącymi projekt będzie zorganizowanie komisji konserwatorskiej oraz wystawy czasowej prezentującej efekty prac nad Bibliami. 

Anna Fedrizzi-Szostok, Książnica Cieszyńska


Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.