18–19 listopada 2026 roku w Poznaniu odbyło się 4. Forum Dostępności - jedno z ważniejszych wydarzeń poświęconych projektowaniu uniwersalnemu, dostępności architektonicznej i cyfrowej oraz tworzeniu przestrzeni i usług przyjaznych wszystkim użytkownikom. Wśród zaproszonych gości znalazł się również Cieszyn. Miasto reprezentowała Maria Sobiecka, główna specjalistka w Biurze Spraw Społecznych Urzędu Miejskiego w Cieszynie oraz Koordynatorka do spraw dostępności. Została zaproszona do udziału w panelu „Dostępność w rozmiarze S, M i XL. Czy zaangażowanie ludzi zależy od budżetu?”. O znaczeniu tego wydarzenia, doświadczeniach samorządowych i wyzwaniach związanych z budowaniem dostępnego miasta rozmawiamy z Marią Sobiecką.

Cieszyn został zaproszony przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej do udziału w 4. Forum Dostępności. Co oznacza dla miasta obecność na takim wydarzeniu?

Maria Sobiecka: To przede wszystkim możliwość zaprezentowania doświadczeń Cieszyna na szerszym forum oraz uczestniczenia w dyskusji, która ma bardzo praktyczny wymiar dla funkcjonowania samorządów. Dostępność jest zagadnieniem wielowymiarowym. Dotyczy nie tylko infrastruktury, ale również organizacji usług publicznych, komunikacji, procedur administracyjnych i sposobu myślenia o potrzebach mieszkańców.

Zaproszenie do udziału w Forum traktuję jako ważną okazję do wymiany doświadczeń i pokazania, że również mniejsze miasta mają istotny wkład w rozwój dostępności. Nie zawsze wielkość samorządu czy wysokość budżetu przesądza o możliwościach działania. Bardzo wiele zależy od świadomości, wiedzy, zaangażowania i konsekwencji osób, które podejmują konkretne inicjatywy.

Temat panelu, w którym Pani uczestniczyła, brzmiał: „Dostępność w rozmiarze S, M i XL. Czy zaangażowanie ludzi zależy od budżetu?”. Jak Pani interpretuje to pytanie?

Maria Sobiecka: To bardzo ważne pytanie, ponieważ dotyka jednego z podstawowych wyzwań, przed którymi stoją samorządy. Oczywiście środki finansowe mają znaczenie. Nie można realizować wszystkich inwestycji i wdrażać wszystkich rozwiązań bez odpowiedniego zaplecza finansowego. Jednak dostępność nie zaczyna się od pieniędzy. Zaczyna się od dostrzeżenia problemu i zrozumienia, że przestrzeń, usługi oraz informacje powinny być dostępne dla możliwie najszerszego grona odbiorców.

Często pierwsze zmiany nie wymagają dużych nakładów. Mogą dotyczyć sposobu przekazywania informacji, organizacji obsługi mieszkańców, przygotowania pracowników czy eliminowania barier wynikających z nieprzemyślanych procedur. Kluczowe jest zatem podejście systemowe i zaangażowanie ludzi, którzy rozumieją, dlaczego dostępność jest ważna.

Jest Pani Koordynatorką do spraw dostępności w Urzędzie Miejskim w Cieszynie. Jak wygląda Pani codzienna praca w tym obszarze?

Maria Sobiecka: Moja praca obejmuje kilka istotnych obszarów, przede wszystkim dostępność architektoniczną oraz informacyjno-komunikacyjną. Staram się patrzeć na funkcjonowanie urzędu i usług publicznych z perspektywy różnych użytkowników - osób z niepełnosprawnościami, seniorów, osób z czasowymi ograniczeniami sprawności, ale również wszystkich tych, którzy mogą napotykać trudności w korzystaniu z przestrzeni czy informacji.

Istotne jest rozpoznawanie barier, wskazywanie możliwych rozwiązań oraz współpraca z poszczególnymi komórkami organizacyjnymi. Dostępność nie jest bowiem zadaniem jednej osoby czy jednego wydziału. To odpowiedzialność całej instytucji.

Ważne jest również budowanie świadomości, że rozwiązania dostępnościowe służą znacznie szerszej grupie osób, niż mogłoby się początkowo wydawać. Przykładowo czytelna informacja, intuicyjna przestrzeń czy odpowiednio zaprojektowana komunikacja ułatwiają korzystanie z usług publicznych praktycznie każdemu mieszkańcowi.

Uczestniczy Pani również w projekcie „Dostępny samorząd 2.0”. Jakie znaczenie ma on dla rozwoju dostępności?

Maria Sobiecka: Projekt pozwala rozwijać kompetencje i wspierać samorządy w porządkowaniu zagadnień dostępnościowych w ich codziennym funkcjonowaniu. Szczególnie ważne są procedury, które nie zawsze są widoczne dla mieszkańców, ale mają bezpośredni wpływ na jakość działania instytucji.

W ramach projektu wspieram samorządy między innymi w zakresie procedur naboru, zamówień publicznych oraz ewakuacji. Są to obszary, w których dostępność powinna być uwzględniana już na etapie planowania. Nie chodzi o wprowadzanie rozwiązań dopiero wtedy, gdy pojawi się problem, ale o takie przygotowanie procedur, aby od początku odpowiadały na zróżnicowane potrzeby użytkowników.

To również ważna lekcja dla samorządów: dostępność powinna być wpisana w standardy działania instytucji, a nie traktowana jako dodatkowy obowiązek realizowany okazjonalnie.

Jakie zagadnienia poruszano podczas tegorocznego Forum? Czy któreś z nich szczególnie zwróciło Pani uwagę?

Maria Sobiecka: Program był bardzo szeroki i pokazywał, jak dynamicznie rozwija się współczesne podejście do dostępności. Rozmawialiśmy o projektowaniu uniwersalnym, dostępności architektonicznej i cyfrowej, neuroróżnorodności, komforcie sensorycznym, prostym języku, technologiach wspierających samodzielność, a także potrzebach starzejącego się społeczeństwa.

Szczególnie cenne było spojrzenie na dostępność z perspektywy codziennych doświadczeń użytkowników. Coraz wyraźniej dostrzegamy, że barierą może być nie tylko schodek czy brak windy, ale również niezrozumiały komunikat, nieczytelna strona internetowa, nadmierny hałas czy procedura, która nie uwzględnia indywidualnej sytuacji człowieka.

Duże wrażenie zrobiło również wystąpienie Sebastiana Grzywacza, znanego jako Odlotowy Niewidomy. Jego osobiste doświadczenia i sposób opowiadania o codzienności osób niewidomych przypomniały, że za każdym rozwiązaniem dostępnościowym powinien stać konkretny człowiek i jego rzeczywiste potrzeby.

Czy udział w Forum może przełożyć się na konkretne działania w Cieszynie?

Maria Sobiecka: Zdecydowanie tak. Każde takie spotkanie jest źródłem wiedzy, ale również inspiracją do weryfikowania dotychczasowych działań. Możliwość poznania rozwiązań stosowanych w innych samorządach, rozmowy z ekspertami i przedstawicielami różnych środowisk pozwala spojrzeć na lokalne wyzwania z szerszej perspektywy.

Ważne jest, aby zdobyta wiedza nie pozostała wyłącznie teorią. Powinna przekładać się na codzienną praktykę urzędu, sposób planowania inwestycji, organizację usług oraz komunikację z mieszkańcami. Dostępność wymaga ciągłego doskonalenia i współpracy wielu osób.

Na zakończenie – czym według Pani powinien charakteryzować się naprawdę dostępny Cieszyn?

Maria Sobiecka: Przede wszystkim powinien być miastem, w którym każdy człowiek może możliwie samodzielnie i bez zbędnych barier uczestniczyć w życiu społecznym. Niezależnie od wieku, sprawności czy indywidualnych potrzeb.

Nie chodzi wyłącznie o dostosowanie budynków i przestrzeni. Równie istotne są dostępne informacje, przyjazna komunikacja, odpowiednio przygotowane usługi publiczne i otwartość na drugiego człowieka.

Dostępność to proces, który wymaga czasu, współpracy i konsekwencji. Nie można uznać go za zakończony po zrealizowaniu jednej inwestycji czy wprowadzeniu pojedynczego rozwiązania. To sposób myślenia o mieście i jego mieszkańcach.

Chciałabym, abyśmy coraz częściej patrzyli na dostępność nie jak na obowiązek prawny, ale jak na naturalny standard dobrego, odpowiedzialnego samorządu.

Dziękujemy za rozmowę.

Maria Sobiecka: Dziękuję.

/Z Marią Sobiecką rozmawiała Barbara Stelmach-Kubaszczyk/