Budowle ochronne

Obiekty zbiorowej ochrony ludności to obiekty budowlane lub ich części, których przeznaczeniem jest zapewnienie schronienia ludności w sytuacjach zagrożenia, w szczególności w czasie działań zbrojnych, klęsk żywiołowych lub innych zdarzeń kryzysowych. Stanowią one element systemu ochrony ludności funkcjonującego na podstawie obowiązujących przepisów prawa.
Zgodnie z obowiązującymi regulacjami prawnymi, obiekty zbiorowej ochrony dzielą się na:

• budowle ochronne,
• miejsca doraźnego schronienia 

Rodzaje obiektów zbiorowej ochrony

Budowle ochronne
Budowle ochronne to obiekty przeznaczone do zapewnienia zbiorowej ochrony ludności, do których zalicza się:

• schrony – obiekty o konstrukcji zamkniętej i hermetycznej, wyposażone w urządzenia filtrowentylacyjne lub pochłaniacze regeneracyjne, umożliwiające ochronę m.in. przed skażeniami chemicznymi, biologicznymi oraz promieniowaniem,
• ukrycia – obiekty o konstrukcji niehermetycznej, których podstawowym zadaniem jest ochrona przed skutkami fali uderzeniowej i odłamkami.

Budowle ochronne muszą spełniać wymagania techniczne określone w przepisach, w szczególności w zakresie wytrzymałości konstrukcji, bezpieczeństwa pożarowego, wentylacji, dróg ewakuacyjnych, zaopatrzenia w wodę i energię oraz możliwości przetrwania osób przez określony czas.

Miejsca doraźnego schronienia

Miejsca doraźnego schronienia to obiekty budowlane przystosowane do tymczasowego ukrycia ludzi, takie jak m.in. piwnice, garaże podziemne, tunele czy przejścia podziemne. Ich celem jest zapewnienie podstawowej ochrony do czasu ustania zagrożenia lub ewakuacji ludności.

Dotychczasowe budowle ochronne a obowiązujące przepisy

Obiekty, które przed wejściem w życie nowych przepisów pełniły funkcję budowli ochronnych, podlegają – od 1 stycznia 2025 r. – weryfikacji pod kątem zgodności z aktualnymi wymaganiami prawnymi i technicznymi.
Weryfikacja obejmuje w szczególności ocenę:

• stanu technicznego obiektu,
• spełnienia wymagań w zakresie ochrony przeciwpożarowej i wentylacji,
• rozwiązań ewakuacyjnych,
• możliwości zapewnienia bezpiecznych warunków przebywania ludzi,
• lokalizacji obiektu oraz uwarunkowań jego otoczenia.

Obiekty spełniające wymagania mogą zostać uznane za budowle ochronne w rozumieniu obowiązujących przepisów. W przypadku niespełnienia tych wymagań obiekt może utracić status budowli ochronnej.

Obowiązki właścicieli i zarządców obiektów zbiorowej ochrony

W przypadku wyznaczenia obiektu budowlanego lub jego części jako obiektu zbiorowej ochrony, na właścicielu lub zarządcy spoczywają obowiązki określone w przepisach prawa.
Do podstawowych obowiązków należą w szczególności:

• utrzymywanie obiektu w stanie umożliwiającym jego wykorzystanie na cele ochrony ludności,
• zapewnienie sprawności technicznej instalacji i urządzeń niezbędnych do bezpiecznego użytkowania obiektu,
• współpraca z właściwymi organami w zakresie kontroli, przeglądów oraz przygotowania obiektu do użycia,
• udostępnienie obiektu na polecenie organu ochrony ludności w sytuacji zagrożenia,
• zaprzestanie wykorzystywania obiektu na cele niezwiązane z ochroną ludności na czas jego użycia jako obiektu zbiorowej ochrony,
• informowanie właściwego organu o zmianach stanu technicznego obiektu, które mogą mieć wpływ na jego funkcję ochronną.

Obiekt zbiorowej ochrony może być wykorzystywany na co dzień zgodnie z jego podstawowym przeznaczeniem, pod warunkiem zachowania możliwości jego szybkiego przystosowania do funkcji ochronnej.

Działania podejmowane na terenie Cieszyna

Miasto Cieszyn realizuje działania związane z wdrażaniem przepisów dotyczących obiektów zbiorowej ochrony ludności, wynikające z obowiązujących regulacji w zakresie ochrony ludności i obrony cywilnej.
Działania te są prowadzone we współpracy z właściwymi podmiotami, w szczególności z:

• Komendant Powiatowy Państwowej Straży Pożarnej,
• Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego,
• a także z innymi instytucjami i jednostkami, w zależności od zakresu prowadzonych analiz i czynności.

Podejmowane działania obejmują m.in.:

• analizę i weryfikację obiektów, które w przeszłości pełniły funkcję budowli ochronnych,
• ocenę ich zgodności z aktualnymi wymaganiami prawnymi i technicznymi,
• czynności organizacyjne i planistyczne związane z dostosowaniem systemu ochrony ludności do obowiązujących przepisów.

Działania te mają charakter ciągły i wieloetapowy oraz są realizowane równolegle z innymi zadaniami Miasta w obszarze bezpieczeństwa i zarządzania kryzysowego.

Podstawy prawne

Zasady dotyczące obiektów zbiorowej ochrony ludności, w tym budowli ochronnych oraz miejsc doraźnego schronienia, wynikają z przepisów ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, w szczególności z rozdziału IX, regulującego zagadnienia związane z obiektami zbiorowej ochrony.
Szczegółowe wymagania określają akty wykonawcze, w tym w szczególności:

• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 lutego 2025 r.
  w sprawie kryteriów uznawania obiektów budowlanych albo ich części za budowle ochronne,
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 lipca 2025 r.
  w sprawie warunków organizowania oraz wymagań, jakie powinny spełniać miejsca doraźnego schronienia,
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 1 lipca 2025 r.
  w sprawie sposobu przygotowania obiektu zbiorowej ochrony do użycia, szczegółowych warunków eksploatacji budowli ochronnych, zapewnienia porządku w ich obrębie oraz ich niezbędnego wyposażenia,
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2025 r.
  w sprawie szczegółowych warunków wyznaczania budynków użyteczności publicznej, w których zapewnia się budowle ochronne,
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 4 listopada 2025 r.
  w sprawie warunków technicznych dla budowli ochronnych oraz warunków technicznych ich użytkowania i usytuowania